Giành ngôi nhà Lê

- Sơ lược

Ngày 15/6 năm Đinh Hợi (1527), Mạc Đăng Dung đem quân từ Cổ Trai vào kinh đô Thăng Long, ép vua Lê Cung Hoàng phải xuống chiếu nhường ngôi. Sau khi lên ngôi, Mạc Đăng Dung lấy niên hiệu là Minh Đức.

- Chi tiết

Năm 1504, vua Lê Hiến Tông băng hà, theo di chúc, con thứ 3 là hoàng tử Thuần được nối ngôi (tức vua Túc Tông), 6 tháng sau thì vua Túc Tông cũng băng hà vì bệnh nặng.

Vì chưa có con nối nghiệp nên trước khi chết, vua Túc Tông đã di chúc cho lập anh trai thứ 2 (hoàng tử Tuấn) lên ngôi vua. Việc thay đổi người kế nghiệp theo di chúc của vua Túc Tông đã tạo ra những mâu thuẫn trong triều đình, hình thành phe phái đối lập dẫn đến những xung đột.

Hoàng tử Tuấn (tức Lê Uy Mục) sau khi lên ngôi hoàng đế đã tìm cách trả thù những người trước kia đã không phò mình lên ngai vàng, nội tình nước Đại Việt trở nên rối ren.

Vì chán cảnh phe phái tranh giành, một số đại thần và tướng lĩnh bí mật về Tây Đô ở Thanh Hóa (tức thành nhà Hồ) tụ họp mưu phế bỏ Lê Uy Mục.

Sau khi Lê Uy Mục bị lật đổ, triều đình đưa Giản Tu Công lên ngôi (tức Lê Tương Dực). Mấy năm đầu mới lên ngôi, Tương Dực còn quan tâm việc triều chính, nhưng sau đó chỉ thích chơi bời trác táng.

Trong 21 năm (từ 1506-1527), triều Lê đã thay đổi 5 đời vua (trong đó 4 vua bị quần thần giết, một vua bị mưu sát do tranh chấp ngôi báu), cuộc nội chiến giữa các tướng quân, phe phái diễn ra liên miên, trải rộng từ Đông Kinh đến Tây Đô, lan khắp vùng châu thổ sông Hồng, sông Đà, sông Mã, sông Lam, làm cho người dân khắp nơi điêu đứng, khổ cực.

Tận dụng cơ hội này, Mạc Đăng Dung đã dùng tài thao lược thâu tóm quyền binh, giữ chức Thái sư đứng đầu triều đình. Sau khi vua Lê Chiêu Tông bỏ chạy về Tây Đô (Thanh Hóa) theo phe tướng Trịnh Tuy, Mạc Đăng Dung đã lập hoàng thân Lê Xuân (tức vua Lê Cung Hoàng) 15 tuổi lên ngôi vua, rồi tự tiến phong làm An Hưng Vương.

Tháng 6 năm 1527, Mạc Đăng Dung từ Cổ Trai lên kinh ép vua Lê nhường ngôi, sau khi lên ngôi vua, Mạc Đăng Dung ép vua Lê Cung Hoàng và hoàng thái hậu Trịnh phải tự tử. Mạc Ðăng Dung ra ngự ở chính điện, tế trời đất ở đàn Nam Giao, dựng tôn miếu, lấy Hải Dương làm Dương kinh, lập cung điện ở Cổ Trai và cho xây dựng cung điện nguy nga như điện Phúc Huy, điện Hưng Quốc, điện Sùng Đức.

Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê rồi làm vua đến tháng 12 năm Kỷ Sửu (1529), thì nhường ngôi cho con là Mạc Đăng Doanh (tức Mạc Thái Tông).